( 12 * ) - تلخيص از تذكره 154 ، تحفه 118 ، مخزن 275 ( 13 * ) - مفتاح الادويه 488 Code - 1874 بطّيخ ( خربزه ) Cucumis melo L . ميوه گياهى است يك ساله ، پيچك‌دار ، خزنده از خانواده Cucurbitaceae ، برگ‌ها پهن ، پرزدار ، خشن ، گرد و قلبى شكل ، داراى پيچك ، گل يك پايه ، زرد با ظاهرى شبيه به گل خيار ، ميوه مدور يا بيضى ، بزرگ و گوشت‌دار مىباشد . منشاء اوليه گياه ايران ، شمال غرب هند و افريقا بوده است . تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى : به منظور تغذيه از 2400 سال قبل از ميلاد در مصر كشت آن آغاز شده است . به يونانى Pepon ، سنسكريت Kharvuia ، پهلوى خربوزك Kharbuzag , Kharbuzak و به پازند Xabaz ( Khabiza ) ناميده شده و در تورات 1 * نام آن آمده است . ديوسكوريد ذيل Pepon كه به فافن و فافس معرب شده و حنين معادل آن را بطيخ ضبط نموده و در كليه كتب قديم با نام بطيخ آمده است مىنويسد . گوشت آن پزنده خلط ، مدر و ضماد آن در ورم گرم چشم [ درد چشم و ورمهاى سخت ] * موثر مىباشد و قرار دادن پوست آن بر ملاج كودكان در ورم مغز و بر پيشانى مانع ريزش اشك چشم مىشود . خوردن 5 / 3 گرم ريشه خشك شده با آب عسل قىآور مىباشد و ضماد آن با عسل در كچلى موثر است ( ديوسكوريد : 2 * ) . بطيخ نفاخ و براى معده به‌ويژه براى اشخاص بلغمى و صفراوى مزاج زيان دارد . گرم مزاجان بايد پس از خوردن آن سكنجبين عسلى و يا سكنجبين كه در تركيب آن به وارد شده و اشخاص سردمزاج با زنجبيل مربا يا نبيند و يا خنديقون 3 * تناول نمايند . ضماد آن لكه‌هاى سياه صورت و تخم آن در سنگ كليه [ و مثانه مشروط بر آنكه سنگ ريز باشد ] ( * ) موثر و اگر زياده مصرف شود باعث قى و اسهال مىشود . خربزه را بايد بين دو غذا خورد ( هروى : 4 * ) . جالينوس گويد انواع خربزه مدر و سريع‌تر از كدو از معده عبور مىكند و در لكه‌هاى سياه صورت و لك‌وپيس 5 * موثر مىباشد ( ابو ريحان : 6 * ) . مزاج خربزه نارس مانند مزاج خيار است ولى چه خام و چه رسيده آن گشاينده انسدادها مىباشد ( ابن سينا : 7 * ) . شيره كشيده شده دانه آن در سرفه ، درد سينه حاصل از ورم گرم سودمند و خلطآور مىباشد ، خشونت دهان ، حلق و حنجره و نيز عطش را بر طرف مىكند . در تبهاى صفراوى و ورم كبد مفيد و گشاينده انسداد آن و پاك‌كننده مجارى كليه و مثانه و از بين برنده سوزش آن است . پوست خربزه بوى زهم هم‌چنين بوى بد دهان را از بين مىبرد و پوست تازه آن بشره را تميز و جلا مىبخشد ( ابن بيطار : 8 * ) . بذر بطيخ كه به پارسى تخم خربوزه مىگويند گرم و تر ، باه را تقويت و ورم‌ها را تحليل مىبرد . به سپرز زيان مىرساند مگر با عسل خورده شود مقدار خوراك آن 5 تا 5 / 12 گرم مىباشد ( انصارى : 9 * ) .